Любімава Валянціна

Я сама родам з вёскі Каркалец. Да вайны ў вёсцы было каля 40 дамоў. Былі пошта, сельсавет, амбулаторыя, ветэрынарны пункт, клуб, 2 будынкі школы і праўленне калгаса. У 1943 годзе ўсё гэта было спалена, і такой вёскі цяпер няма.

У той час мае бацькі і я, напэўна, за тыдзень да гэтага, сышлі ў партызанскую зону ў Асвейскі раён. Мая бабуля, Цыра Еўдакія Еўдакімаўна, катэгарычна адмовілася ісці з намі, як яна сказала – “у нікуды”, і засталася ў вёсцы ў нашым доме. Ёй было 75 гадоў. І была яна карнікамі застрэлена і спалена разам з домам. Я не магу сказаць, колькі чалавек у вёсцы Каркалец загінула ад карнікаў у 1943 годзе, але 6 чалавек дакладна былі расстраляныя і спаленыя. Вёска таксама была спалена.

Недалёка ад вёскі Каркалец знаходзілася, ў глушы невялікіх лясоў, вёска Шабалы. З гэтай вёскі родам былі мая мама і бабуля. У ёй было ўсяго 6 хатак. Усе жыхары былі сваякамі – стрыечныя браты. Пяцёра з іх былі таксама стрыечнымі братамі маёй мамы, а шосты – родны брат. Ва ўсіх былі сем'і. Усе яны жылі мірна, займаліся сялянскай працай, у партызанскіх атрадах з іх нікога не было. Адзіны мамчын родны брат Цыра Восіп Канстанцінавіч у першыя дні вайны быў прызваны ў войска, прапаў без вестак.

І вось узімку 1943 года ў гэтую вёску на досвітку наляцелі карнікі, загадалі ўсім жыхарам узяць з сабой каштоўныя рэчы і выйсці на вуліцу. Побач з вёскай Шабалы за два кіламетры, з аднаго боку была вёска Карзуны, а з другога боку – вёска Бузова. І калі жыхары вёскі Шабалы выйшлі на вуліцу, да іх далучылі прыгнаных жыхароў вёскі Карзуны, і потым усіх (як быдла) пагналі ў вёску Бузова, дзе таксама ўжо былі сабраныя жыхары гэтай вёскі. Там іх усіх заганялі ў хлеў, на акне якога стаяў кулямёт, з якога іх расстрэльвалі, а потым хлеў і ўсю вёску падпалілі, і жыхары былі спалены.

Але жонка стрыечнага брата маёй мамы Цыра Клаўдзя падчас такой экзекуцыі была лёгка параненая і ўпала, на яе ўпалі муж і сын. Калі ўжо пачалі тлець целы, яна паднялася, патрэсла сына, мужа (яны былі мёртвыя – застрэленыя) і потым сама скрозь агонь выскачыла на вуліцу. Карнікі ўжо з'ехалі, вырашыўшы, што зрабілі сваю чорную справу. Яна пайшла ў поле, дзе стаяў стог сена, і залезла ў яго. Праз суткі пасля гэтай трагедыі яе знайшла разведка партызан і прывезла да маіх бацькоў. Яна пра ўсё расказала і партызанам і маім бацькам, але не вытрымала сэрца, як канстатаваў лекар (я не ведаю яго прозвішча), памерла ад разрыву сэрца.

Але варта сказаць, што перад тым, як здзейсніць гэта страшную справу, сёй-той з карнікаў павёз з сабой у Латвію некалькі маладых людзей з вёскі Шабалы – пяцёра дзяўчат і аднаго хлопчыка. Іх усіх было прозвішча Цыра, а імёны я толькі ведаю двух дзяўчат – Анфіса (13 гадоў), Вольга (20 гадоў) і хлопчыка – Генадзь (15 гадоў).

Пасля вызвалення Беларусі і Латвіі ад фашыстаў Анфіса вярнулася ў Дрысенскі раён, але адрасу яе я не ведаю. А Вольга пайшла ў манастыр яшчэ пры акупацыі, збегла ад гаспадара. Манастыр знаходзіцца ў Латвіі недалёка ад Елгавы і называецца Пустынька. Генадзь жыве ў Рызе. Ці былі вывезены і тым самым выратаваны хтосьці з вёсак Карзуны і Бузова, я не ведаю.

Зараз вельмі шкадую, што я не распытала падрабязна сваю маму аб гэтай трагедыі, што ёй распавяла Клаўдзя. Але маме маёй было вельмі балюча і цяжка ўспамінаць гэты аповед, асабліва як забілі 2,5-гадавога пляменніка, падкінуўшы яго як мішэнь.

Вось колькі чалавек было спалена з вёскі Шабалы. Усіх іх прозвішча было Цыра: Васіль, яго жонка і сын Анатоль, 15 гадоў. Браніслаў, яго жонка і дачка. Міхаіл, яго жонка. Флор, яго жонка Клаўдзя і сын Аляксандр, 15 гадоў. Сцяпан, яго жонка. Сям'я роднага брата маёй мамы : жонка Ганна, 33 гады, і дзеці – Тамара, 11 гадоў, Валодзя, 8 гадоў, Пеця, 2,5 гады. Як распавядала мая мама, пасля вайны на месцы спалення людзей у Бузове быў насыпаны Курган памяці.

Як там цяпер, я не ведаю. А вёсак Шабалы, Бузова, Карзуны цяпер няма.

Мае ўспаміны атрымаліся, магчыма, сумбурнымі. Але я вельмі хачу, каб памяць пра гэтых людзей засталася для пакаленняў. Яны загінулі ні ў чым невінаватыя. Уключыце іх, калі ласка, у Кнігу памяці.